Zalmvisserij Oranje Nassau bij Pernis was een zegenvisserij. Met een enorm net van wel 300 meter lang werden de zalmen uit het water gevist. Zwaar werk, dat soms wel 18 uur per dag doorging. Met  paardenkracht en stoomkracht werd de zegen ingehaald.

Zalm is een trekvis. Vanuit zee kwamen de zalmen de rivieren op om te paaien. De zalmen die bij Pernis werden gevangen waren Atlantische zalmen, die geweldig groot konden worden. Een knipsel uit 1871 vermeld een zalm van 14 kilo. Naast zalm werd er ook elft en heel soms een steur gevangen. Dan kreeg iedereen een borrel, want dat was wel heel bijzonder.

De uitbater van de zalmvisserij betaalde pacht aan het Rijk en kreeg dan het recht om te vissen op een bepaalde plek, in dit geval de oever bij Pernis. Het enorme zegennet (300 meter lang en 10 meter hoog) werd uitgevaren met een stoomschip en in een grote bocht de rivier opgevaren. Dan werd het aangehaakt aan de ‘haal’. Het net werd vervolgens ingehaald, aan een kant door een paard dat rondjes liep rond een rad en aan de andere kant door een stoommachine. De vissen werden vervolgens met schepnetten uit de rivier gehaald.

Een filmpje uit 1935 laat zien hoe het zegenvissen in zijn werk ging – andere tijd, andere plaats, dat wel.

Het vissen vond plaats bij eb, wanneer de zalmen stroomopwaarts de rivier opzwommen. Het net dreef aan de oppervlakte met kurken drijvers. De zegenstenen die het net op de bodem op zijn plek hielden worden nog regelmatig teruggevonden door archeologen. Het enorme net nam een groot deel van de vaargeul in beslag. In geval van nood kon de ‘zinker’ het net laten zinken met lood om een schip door te laten. Dat ging ook wel eens mis, wat leidde tot fikse ruzies. Er zullen veel vissers bij de zalmvisserij gewerkt hebben: het was een arbeidsintensief proces dat continu doorging. Mijn oma heeft de gang van zaken mooi beschreven.

Ook onderstaande reportage geeft een mooi beeld: vergeten verhalen van RTV Rijnmond over de zalmvisserij (2018), Cees Herweijer van Archeologie Rotterdam vertelt.

De zalm werd levend bewaard in zogenaamde ‘visbunnen’ – stalen of houten bakken van ongeveer anderhalf kubieke meter. De ‘visschen’ werden verhandeld op de visafslag in Kralingse Veer. Het zalmhuis is herbouwd, het staat naast de Van Brienenoordbrug. Je kunt daar nu weer een broodje zalm gaan eten. Kweekzalm, dat wel!

Zalmvisserij Oranje Nassau bij Pernis was niet de enige zalmvisserij in dit gebied, in de directe omgeving waren er nog vier. Eind 19e eeuw begon overbevissing de zalmstand aan te tasten. Daar kwam nog bij dat de rivier vervuild raakte, er sluizen en stuwen werden aangelegd en de paaigronden verdwenen.

De zalm verdween uit de Nieuwe Maas, en in 1919 was het met zalmvisserij Oranje Nassau gedaan.